Pieśni protestanckie wykorzystywane w Kościele katolickim, cz. III

Słychać głos strażnika w dali

(Wachet auf, ruft uns die Stimme)

Powracając do serii wpisów o protestanckich śpiewach wykorzystywanych w kościele katolickim, chciałbym przybliżyć pieśń, w moim odczuciu, mało znaną na ziemiach polskich. Wachet auf jest kolejnym przykładem niemieckim, ale następny artykuł będzie o pieśni wywodzącej się z innego kraju i dużo bardziej popularnej.

Wróćmy jednak do dzisiejszej kompozycji. Pieśń tę napisał Philip Nicolai (1556–1608) — niemiecki pastor luterański, ale również poeta. Ten luterański śpiew został opublikowany w roku 1599 razem z jego inną pieśnią Wie schön leuchtet der Morgenstern w publikacji FrewdenSpiegel deß ewigen Lebens (Lustro radości życia wiecznego), a został przez Nicolaia napisany w roku 1598, kiedy pracował jako proboszcz w Unnie. W tym czasie w mieście panowała dżuma, czasy więc nieprzyjemne.

Strona w/w publikacji z Wachet auf.

Tekst tej pieśni jest oparty głównie na przypowieści o Pannach Mądrych i Głupich, którą możemy znaleźć w Ewangelii Mateuszowej. Warto jednak skupić się na warstwie melodycznej, bo ta jest nader ciekawa. W kwestii skalowej jest ona dosyć prosta, bo opiera się na dźwiękach triady harmonicznej. Jednak, jeśli przeanalizujemy ją pod kątem wykonawczym, to okaże się, że by wykonać ją poprawnie, potrzeba sprawnej pamięci muzycznej lub czytania nut oraz doświadczenia w śpiewie. Duże skoki interwałowe i szeroki ambitus w tej pieśni na pewno nie pomagają.

Pieśń spotkała się z bardzo ciepłym przyjęciem i jej popularność nie spadła przez wieki do dzisiaj. Dietrich Buxtehude (1639–1707) napisał na jej podstawie dwie kantaty, BuxWV 100 oraz BuxWV 101. Najbardziej jednak znane są opracowania Johanna Sebastiana Bacha (1685–1750) tej pieśni. Jedno to kantata BWV 140, drugie w formie preludia chorałowego przeznaczonego na organy, BWV 645. Również Felix Mendelssohn (1809–1847) zawarł ją w swoim oratorium Święty Paweł, jako formę chóralną, ale też zawarł temat w uwerturze do tego dzieła. Max Reger (1873–1916) napisał na temat Wachet auf jedną z trzech fantazji, op. 52.

Trudno wypowiedzieć mi się na temat recepcji tej pieśni na gruncie polskim. Jak do tej pory, nie znalazłem innych polskich wersji tej kompozycji niż w Drodze do nieba. Znajdują się tam trzy jej zwrotki. Nie udało mi się także dotrzeć do tego, kto zaadaptował tę pieśń pod względem melodycznym, jednakże tłumaczenie wykonał ks. Wojciech Danielski (1935–1985) i jej polski tytuł to Słychać głos strażnika w dali.

Pieśń w śpiewniku Droga do nieba.

Wcześniej wymieniony śpiewnik proponuje wykonanie tego śpiewu w okresie adwentowym. Osobiście nie wykorzystywałem tej pieśni podczas liturgii, natomiast po analizie mogę stwierdzić, że niezwykle trudne musi być wprowadzenie jej do repertuaru parafialnego. Jej melodyczna fantazyjność mogłaby spotkać się z dużym oporem wiernych i duchownych. Pomimo tego uważam, że warto spróbować — i dla rozwoju muzycznego parafii, w której gramy, i dla samych siebie, naszego rozwoju muzycznego.

Na koniec zamieszczam poniżej, tradycyjnie już, link do nagrania polskiej wersji tejże pieśni, pochodzące z jednego z opolskich kościołów.

M.S.